Nationaal Park Lauwersmeer, op de grens van Groningen en Friesland, is een van de laatste plekken in Nederland waar het 's nachts echt donker wordt. In oktober 2016 kreeg het gebied de status van Dark Sky Park van de International Dark Sky Association, in 2026 bestaat die status tien jaar. Bij helder weer is hier de Melkweg met het blote oog te zien, en op sommige nachten zelfs noorderlicht aan de noordelijke horizon.
Waar te kijken
In het park liggen twee hemelplatforms, speciaal gemaakt om 's nachts op te liggen en omhoog te kijken. Hemelplatform Achter de Zwarten ligt voorbij Suyderoogh en heeft kantelbare zijwanden die als hoofdsteun dienen. Hemelplatform Vlinderbalg ligt aan de Strandweg. Overdag zijn beide plekken ook geschikt om vogels te kijken.
Buiten de platforms zijn de dijken en de open oevers rond het meer goede plekken, zolang er geen verlichting van auto's of gebouwen in de buurt is. In het nabijgelegen Ulrum is een sterrenwacht, die alleen op afspraak te bezoeken is.
Het Lauwersmeer was tot 1969 een zeearm van de Waddenzee en werd toen afgesloten met een dijk. Op de drooggevallen gronden ontstond een open landschap van rietvelden, graslanden en jonge bossen, met nauwelijks bebouwing. Juist die leegte zorgt voor de donkere nachthemel.
Beste omstandigheden
De beste nachten zijn helder, windstil en zonder maan. Rond nieuwe maan is de hemel het donkerst en zijn de meeste sterren te zien; bij volle maan verdwijnt de Melkweg grotendeels. De periode van september tot en met maart is het gunstigst. In de zomermaanden wordt het pas laat donker en blijft er een schijnsel boven de noordelijke horizon hangen.
Ogen hebben ongeveer een halfuur nodig om aan het donker te wennen. Wie tussendoor op een telefoon kijkt of een witte lamp aanzet, moet opnieuw beginnen. Een rode lamp verstoort het nachtzicht veel minder.
Wat er te zien is
Op een heldere, maanloze nacht zijn boven het Lauwersmeer duizenden sterren met het blote oog zichtbaar. De Melkweg is als een lichte band van horizon tot horizon te volgen, het best in de late zomer en het vroege najaar, wanneer het heldere centrum van de Melkweg laag in het zuiden staat en het al vroeg genoeg donker is. In de winter staan heldere sterrenbeelden als Orion en de Stier hoog aan de hemel.
Vallende sterren zijn het hele jaar te zien, met pieken tijdens meteorenzwermen zoals de Perseïden half augustus en de Geminiden half december. Ook planeten en satellieten zijn goed te volgen. Op zeldzame nachten met veel zonneactiviteit kleurt het noorderlicht de noordelijke horizon groen of rood, iets wat op een plek zonder stadslicht beter zichtbaar is dan elders in het land.
Wat mee te nemen
Het is aan het water 's nachts kouder dan verwacht, ook buiten de winter. Warme kleding in lagen, een muts, handschoenen, een isolatiemat of deken om op te liggen en een thermoskan met iets warms maken een lange sessie aangenaam. Een draaibare sterrenkaart helpt om sterrenbeelden te herkennen, een verrekijker laat al veel meer sterren en de maankraters zien.
Voor foto's van de sterrenhemel is een statief nodig, omdat de sluitertijd lang moet zijn. Een camera met handmatige instellingen of een telefoon met nachtmodus levert op een heldere avond al opvallend veel sterren op. Parkeer de auto op enige afstand van de kijkplek en zet koplampen snel uit, zodat andere bezoekers niet verblind worden.
Excursies en bereikbaarheid
De beheerder van het park organiseert regelmatig excursies om de duisternis te beleven, onder leiding van een gids. Die zijn vooral geschikt voor een eerste kennismaking. Het Lauwersmeer ligt minder dan een uur rijden van Groningen en Leeuwarden. Openbaar vervoer rijdt 's avonds beperkt, dus een auto of fiets is voor een nachtelijk bezoek het meest praktisch. Overnachten in een van de dorpen rond het meer, zoals Lauwersoog, Anjum of Zoutkamp, maakt het mogelijk om lang te blijven.
Veelgestelde vragen
Waar kan men het best sterren kijken in Nederland?
Nationaal Park Lauwersmeer is sinds 2016 een officieel Dark Sky Park en een van de donkerste plekken van het land. Ook de Waddeneilanden en delen van Drenthe hebben weinig lichtvervuiling.
Is de Melkweg te zien in het Lauwersmeer?
Ja, bij helder weer en zonder maan is de Melkweg er met het blote oog goed te onderscheiden. Van september tot en met maart zijn de omstandigheden het best.
Waar liggen de hemelplatforms in het Lauwersmeer?
Hemelplatform Achter de Zwarten ligt voorbij Suyderoogh, hemelplatform Vlinderbalg aan de Strandweg. Beide zijn gemaakt om op te liggen en naar de sterren te kijken.
