Elke vrijdagochtend van de laatste vrijdag van maart tot de laatste vrijdag van september ligt het Waagplein in Alkmaar vol met ronde kazen. Tussen tien en één uur worden ze gekeurd, verhandeld met handjeklap en door de kaasdragers op berries naar de Waag gedragen om te wegen. Het schouwspel volgt nog altijd de werkwijze van eeuwen geleden, met het kaasdragersgilde in witte kleding en gekleurde hoeden. Het is een van de bekendste tradities van Noord-Holland.
Hoe de markt verloopt
De kazen worden 's ochtends vroeg in rijen op het plein gelegd. Om tien uur luidt de marktbel en begint de handel. Keurmeesters boren een monster uit de kazen om de kwaliteit te beoordelen. Koper en verkoper onderhandelen met handjeklap: ze slaan elkaar op de handen en roepen een prijs, tot er een koop is gesloten.
Daarna nemen de kaasdragers het over. Zij dragen de kazen met twee man op een houten berrie, in een karakteristieke, verende pas, naar de Waag. Daar worden ze gewogen op de grote waagschaal. Het kaasdragersgilde is verdeeld in vier veemen, herkenbaar aan de kleur van de hoed en de linten op de berrie: rood, groen, blauw en geel.
Wat er op de berries ligt
Op het plein liggen vooral grote ronde Goudse kazen en de kleinere Edammers met hun kenmerkende bolle vorm. De kazen komen van boerderijen en kaasmakers uit de regio. Op de markt worden ze in partijen gepresenteerd, en de keurmeesters beoordelen geur, smaak en structuur voordat de handel begint.
Voor bezoekers is de markt vooral een schouwspel. Wie kaas wil kopen, doet dat in de kramen rond het plein of in de kaaswinkels in de straten eromheen, waar jonge, belegen en oude kaas vaak te proeven is voordat er gekocht wordt.
Voor wie het geschikt is
In juli en augustus is er daarnaast op dinsdagavond een avondmarkt van zeven tot negen uur, met een rustigere sfeer dan de vrijdagochtend. Kinderen van zes tot twaalf jaar kunnen in die zomermaanden meedoen aan speciale kinderkaasmarkten, waarbij ze zelf een rol spelen in het verloop van de markt.
De markt is in anderhalf tot twee uur goed te zien, wat het een geschikt uitje maakt voor gezinnen met kinderen. De kaasdragers en hun loopje spreken bij kinderen tot de verbeelding. Voor groepen is een rondleiding over de markt te boeken, waarbij een gids de rituelen uitlegt terwijl ze plaatsvinden. Rolstoelgebruikers en kinderwagens komen het best tot hun recht aan de randen van het plein, waar het minder dringen is.
Rond het Waagplein
De Waag is een voormalige kapel die in de zestiende eeuw tot waaggebouw werd verbouwd. In het gebouw is het Hollandse Kaasmuseum gevestigd, dat de geschiedenis van de kaasmakerij en de handel laat zien. Rond de markt staan kramen met kaas, stroopwafels en andere streekproducten, waar bezoekers kunnen proeven.
Alkmaar zelf heeft een compacte binnenstad met grachten, hofjes en de Grote Kerk. Na de markt is de stad goed te voet te verkennen, of per rondvaart over de grachten, die tot vlak bij het Waagplein komen.
De Waagtoren heeft een carillon en een mechanisch uurwerk met ruiters die op het hele uur tevoorschijn komen. Rond de Waag liggen enkele van de oudste straten van Alkmaar, zoals de Mient en de Houttil, waar ook op marktdagen kaaswinkels, cafés en terrassen te vinden zijn. Wie meer tijd heeft, bezoekt ook het Stedelijk Museum Alkmaar of loopt langs de hofjes in de binnenstad.
Praktisch en bereikbaarheid
Station Alkmaar ligt op ongeveer tien minuten lopen van het Waagplein, met directe treinen vanaf onder meer Amsterdam, Haarlem en Den Helder. Met de auto zijn er parkeergarages rond de binnenstad; op vrijdagochtend in het seizoen lopen die snel vol, dus de trein is vaak de handigste keuze.
De beste plekken langs de dranghekken zijn rond half tien al bezet. Wie later komt, kan de handel en de kaasdragers vaak goed volgen vanaf de randen van het plein of vanaf de brug over de gracht.
Veelgestelde vragen
Wanneer is de kaasmarkt in Alkmaar?
De kaasmarkt is elke vrijdag van de laatste vrijdag van maart tot de laatste vrijdag van september, van tien tot één uur. In juli en augustus is er daarnaast op dinsdagavond een avondmarkt van zeven tot negen uur.
Is de kaasmarkt van Alkmaar vrij toegankelijk?
Ja, het schouwspel op het Waagplein is vrij toegankelijk. Voor het Hollandse Kaasmuseum in de Waag geldt wel een toegangsprijs.
Wat doen de kaasdragers op de kaasmarkt?
De kaasdragers brengen de verhandelde kazen per twee man op een houten berrie naar de Waag om ze te laten wegen. Ze horen bij het kaasdragersgilde, dat is verdeeld in vier veemen met elk een eigen kleur.
