Schotland telt ruim honderdveertig distilleerderijen, maar twee streken springen eruit. In Speyside, het dal van de rivier de Spey in het noordoosten, ligt de grootste concentratie van het land. Op Islay, een eiland aan de westkust, maken de distilleerderijen whisky met de rokerige smaak van turf. Een rondleiding laat het hele proces zien, van gemoute gerst tot eikenhouten vat, en eindigt met een proeverij.
Speyside en de Malt Whisky Trail
Speyside ligt tussen Inverness en Aberdeen, rond plaatsen als Dufftown, Aberlour en Rothes. De whisky's uit deze streek staan bekend om hun fruitige, zachte karakter. Dufftown noemt zichzelf wel de whiskyhoofdstad van de wereld, en in en rond het stadje liggen verschillende distilleerderijen op korte afstand van elkaar.
De Malt Whisky Trail is een route langs negen locaties: acht distilleerderijen, waarvan een historische die niet meer produceert, en een kuiperij waar vaten worden gemaakt en gerepareerd. In de kuiperij is vanaf een galerij te zien hoe kuipers met hamer en vuur de duigen tot een vat buigen. De route is goed in twee of drie dagen te volgen. Wie niet zelf rijdt, kan in Speyside met streekbussen tussen de grotere plaatsen reizen, al rijden die buiten de zomer beperkt. In het dal loopt ook de Speyside Way, een wandelroute langs de rivier die verschillende distilleerderijen passeert.
Islay en de turfwhisky
Islay ligt voor de westkust van Schotland en heeft ongeveer tien distilleerderijen, de meeste aan de kust met de naam in grote letters op de witte muren. Veel whisky van het eiland wordt gemaakt met gerst die boven een turfvuur is gedroogd, wat de kenmerkende rokerige en zilte smaak geeft. Een aantal distilleerderijen maakt ook ongeturfde whisky.
Het eiland is bereikbaar met de veerboot vanaf Kennacraig op het schiereiland Kintyre, een overtocht van ongeveer twee uur, of met een korte binnenlandse vlucht vanaf Glasgow. Eenmaal op het eiland liggen de distilleerderijen verspreid: een aantal aan de zuidkust rond Port Ellen, de andere rond Bowmore en Port Askaig. Een verblijf van minimaal drie nachten is realistisch.
Hoe een distilleerderijbezoek verloopt
Een standaardrondleiding duurt ongeveer een uur. Bezoekers zien de maischkuip, de gistkuipen van hout of staal, de koperen distilleerketels en de opslagloodsen waar de vaten rijpen. Daarna volgt een proeverij van twee of drie whisky's. Uitgebreidere rondleidingen bieden proeven rechtstreeks uit het vat of een vergelijking van jaargangen.
In de productieruimtes geldt vaak een verbod op fotograferen, vanwege de ontvlambare alcoholdampen. Plekken zijn beperkt, dus reserveren is bij de meeste distilleerderijen nodig. In de zomer ligt de productie bij sommige distilleerderijen een paar weken stil voor onderhoud; de rondleidingen gaan dan meestal wel door, maar de ketels draaien niet.
Festivals en seizoen
Van het voorjaar tot het najaar zijn de meeste bezoekerscentra dagelijks open. Begin mei vindt het Spirit of Speyside Whisky Festival plaats en eind mei het Fèis Ìle op Islay, een festival met muziek, proeverijen en speciale bottelingen. In die weken zijn accommodaties en veerboten maanden vooruit volgeboekt.
In de winter zijn sommige bezoekerscentra korter open of alleen op afspraak. Het weer is in elk seizoen wisselvallig, dus een regenjas en warme kleding horen er altijd bij.
Van gerst tot vat
Single malt whisky wordt gemaakt van gemoute gerst, water en gist. De gerst wordt geweekt tot hij kiemt en daarna gedroogd, op Islay vaak boven turf. Na het malen wordt het meel met heet water gemengd, waarna de suikerrijke vloeistof een paar dagen gist tot een soort bier. Die vloeistof wordt meestal twee keer gedistilleerd in koperen ketels, die per distilleerderij een eigen vorm hebben.
Om whisky te mogen heten, moet de drank in Schotland minimaal drie jaar rijpen in eikenhouten vaten. Veel distilleerderijen gebruiken vaten die eerder bourbon of sherry bevatten, wat de kleur en smaak sterk beïnvloedt. Tijdens het rijpen verdampt elk jaar een klein deel van de inhoud, in Schotland het deel van de engelen genoemd.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen whisky uit Speyside en van Islay?
Speyside-whisky is doorgaans zacht en fruitig. Op Islay wordt veel gerst boven een turfvuur gedroogd, wat een rokerige, zilte smaak geeft.
Hoe is Islay bereikbaar?
Met de veerboot vanaf Kennacraig op het schiereiland Kintyre, een overtocht van ongeveer twee uur, of met een binnenlandse vlucht vanaf Glasgow.
Wat is de Malt Whisky Trail?
Een route in Speyside langs negen locaties: acht distilleerderijen, waarvan een historische, en een kuiperij. De route is in twee tot drie dagen te volgen.
