Nederland heeft twee soorten zeehonden: de gewone zeehond, met een ronde kop en gevlekte vacht, en de grotere grijze zeehond, met een langere, kegelvormige kop. Bij laagwater liggen ze in groepen op de zandplaten om te rusten en op te warmen. De Waddenzee, sinds 2009 UNESCO-werelderfgoed, heeft de grootste aantallen. In de Oosterschelde leven er minder, maar ook daar zijn ze vanaf het water goed te zien. Een zeehondentocht vaart naar die platen toe, tot op een afstand waarop de dieren blijven liggen.
Hoe een tocht verloopt
Zeehondentochten vertrekken vanuit havens aan de Waddenkust en op de eilanden, zoals Texel, Terschelling, Ameland, Harlingen en Lauwersoog, en in Zeeland onder meer vanuit Zierikzee en Burghsluis. De vertrektijd hangt af van het getij, want de platen moeten droogvallen. De boot vaart langzaam naar een zandbank en stopt op afstand, zodat de dieren niet het water in vluchten.
Aan boord vertelt een gids over de dieren, het getij en het wad. Sommige tochten combineren het spotten met het ophalen van een net, waarbij garnalen, krabben en platvissen worden bekeken en weer teruggezet. Een tocht duurt meestal twee tot drie uur.
Gewone en grijze zeehond herkennen
De gewone zeehond is de kleinste van de twee, met een ronde kop, een korte snuit en neusgaten in de vorm van een V. De vacht is grijs of bruin met veel kleine vlekken. De grijze zeehond is groter en zwaarder, heeft een langgerekte kop en neusgaten die bijna evenwijdig staan. Grijze zeehonden zijn bovendien luidruchtiger, met blaffende en kreunende geluiden die op windstille dagen tot aan de boot te horen zijn.
Op de zandplaat liggen beide soorten soms door elkaar. Een gids aan boord wijst de verschillen aan, en met een verrekijker zijn ze na een paar minuten goed uit elkaar te houden.
Beste periode
De meeste tochten varen van het voorjaar tot in de herfst. De gewone zeehond krijgt zijn jongen in mei en juni, direct op de zandplaten. De pups kunnen meteen zwemmen en worden in ongeveer drie weken gezoogd. In die periode zijn delen van de Waddenzee gesloten voor vaarverkeer, zodat moeders en jongen niet worden verstoord.
De grijze zeehond werpt juist in de winter, vanaf eind november. De pups hebben de eerste weken een witte, pluizige vacht die niet waterdicht is, en blijven op het droge. In de Oosterschelde zijn de Roggenplaat en de Galgenplaat bekende rustplaatsen.
Afstand houden en wat mee te nemen
Op het strand is het advies om minstens dertig meter afstand te houden van een zeehond en een hond aan de lijn te houden. Een pup die alleen ligt, is meestal niet verlaten: de moeder jaagt op zee en keert terug om te zogen, maar alleen als er geen mensen in de buurt zijn. Zeehonden kunnen bijten en ziektes overdragen op honden. Wie denkt dat een dier hulp nodig heeft, belt 144 in plaats van het zelf te benaderen.
Op het water waait het vrijwel altijd harder dan op het land, en de temperatuur ligt lager. Een winddicht jack, een muts voor kinderen en eventueel een extra trui zijn daarom ook in de zomer aan te raden. De meeste boten hebben een overdekt deel, maar het beste zicht op de platen is buiten aan dek.
Een verrekijker en een camera met zoomlens maken het verschil, omdat de boot op afstand blijft. Wie gevoelig is voor zeeziekte, kiest bij voorkeur een tocht op de Waddenzee of Oosterschelde bij rustig weer; op deze binnenwateren staan zelden hoge golven.
Zeehonden aan wal
Het Zeehondencentrum Pieterburen in Noord-Groningen vangt zieke en verzwakte zeehonden op en laat ze na herstel weer vrij. Bezoekers kunnen zien hoe de dieren worden verzorgd en krijgen uitleg over hun leven op het wad. Op Texel heeft Ecomare een opvang voor zeehonden en een natuurmuseum over de Waddenzee en de Noordzee, met vaste voedermomenten die bij kinderen populair zijn. Beide zijn goed te combineren met een tocht op het water.
Pieterburen ligt aan de rand van het Groningse wad, waar bij laagwater onder begeleiding wadlopen mogelijk is. Ecomare is vanaf de veerhaven van Texel met bus of fiets goed te bereiken.
Veelgestelde vragen
Wanneer is de beste tijd om zeehonden te spotten in Nederland?
Van het voorjaar tot in de herfst varen de meeste zeehondentochten. In juni en juli zijn vaak jonge gewone zeehonden te zien, grijze zeehonden krijgen hun jongen in de winter.
Waar zijn in Zeeland zeehonden te zien?
In de Oosterschelde rusten zeehonden op zandplaten zoals de Roggenplaat en de Galgenplaat. Tochten vertrekken onder meer vanuit Zierikzee en Burghsluis.
Wat te doen bij een zeehond op het strand?
Houd minstens dertig meter afstand en houd een hond aan de lijn. Een pup die alleen ligt wordt meestal nog gezoogd; bij twijfel over de gezondheid van het dier kan 144 worden gebeld.
